गणेश चतुर्थी 2026 कधी होती? मुहूर्त

गणेश चतुर्थी, जिला विनायक चतुर्थीही म्हणतात, भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील चौथ्या दिवशी, म्हणजे शुक्ल चतुर्थीला, भगवान गणेशाचा जन्मोत्सव आहे. 2026 मध्ये ती सोमवार, 14 सप्टेंबरला आली. कुटुंबे घरी गणपतीची मूर्ती बसवतात, मध्यान्ही पूजा करतात, आणि एक ते दहा दिवसांनंतर विसर्जन करतात.

गणेश चतुर्थी 2026, 2027 आणि 2028 कधी आहे?

ज्या दिवशी भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी मध्यान्हकाळ, म्हणजे दिवसाचा मधला भाग, व्यापते, त्या दिवशी हा सण साजरा होतो, कारण गणपतीचा जन्म दुपारी झाला असे मानले जाते.

या तारखा मुंबई (IST) साठी गणल्या आहेत. दहा दिवसांचा उत्सव त्याच पक्षातील चौदाव्या दिवशी, अनंत चतुर्दशीला, संपतो, जेव्हा सर्वात मोठी विसर्जने होतात. आपल्या शहरातील मध्यान्ह पूजेच्या वेळेसाठी वरचे कॅल्क्युलेटर वापरा.

महत्त्व आणि कथा

गणपतीला हत्तीचे मस्तक कसे मिळाले

सर्वात लाडकी कथा सांगते की देवी पार्वतीने स्नानाची तयारी करताना हळदीच्या उटण्यापासून एक मुलगा घडवला, त्यात प्राण फुंकले आणि त्याला दारावर पहारा द्यायला सांगितले. शंकर घरी परतले तेव्हा त्या मुलाने, ते कोण आहेत हे न ओळखता, त्यांना आत येऊ दिले नाही. त्यानंतर झालेल्या युद्धात शंकरांनी मुलाचे मस्तक उडवले. पार्वतीच्या शोकाने आणि क्रोधाने त्रिभुवन हादरले, म्हणून शंकरांनी तिच्या मुलाला परत आणण्याचे वचन दिले. त्यांच्या गणांना पहिला जो प्राणी दिसला, एक हत्ती, त्याचे मस्तक ते घेऊन आले, आणि शंकरांनी ते मुलावर बसवून त्याला पुन्हा जिवंत केले. त्यांनी त्याचे नाव गणपती, म्हणजे गणांचा नायक, ठेवले आणि घोषित केले की प्रत्येक देवाआधी त्याची पूजा होईल.

विघ्नहर्ता

त्या वरामुळेच प्रत्येक हिंदू पूजा, विवाह, गृहप्रवेश किंवा नवे काम गणपतीपासून सुरू होते. तो विघ्नहर्ता, म्हणजे अडथळे दूर करणारा, आणि बुद्धी, विद्या आणि नव्या सुरुवातीची देवता आहे. त्याचे मोठे कान ऐकण्याचे, छोटे डोळे एकाग्रतेचे, आणि वाहन उंदीर ताब्यात आणलेल्या मनाचे प्रतीक मानले जाते.

चंद्र का पाहू नये

एक प्रसिद्ध आख्यायिका सांगते की मेजवानीनंतर घरी परतताना गणपतीच्या गोल पोटाकडे पाहून चंद्र हसला, आणि गणपतीने त्याला शाप दिला. तेव्हापासून भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला चंद्र पाहिल्यास खोटा आळ येतो असे मानले जाते, याला मिथ्या दोष म्हणतात. चुकून पाहणारे त्याचा परिणाम टाळण्यासाठी अनेकदा स्यमंतक मण्याची कथा ऐकतात.

घरातून रस्त्यावर

गणेश चतुर्थी बराच काळ कौटुंबिक सण होता. 1893 मध्ये स्वातंत्र्यसैनिक लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी पुण्यात सार्वजनिक उत्सवाला प्रोत्साहन दिले, आणि ब्रिटिश राजवटीत लोकांना एकत्र आणणारा तो सामुदायिक सोहळा बनला. आजच्या उंच सार्वजनिक मूर्ती आणि गल्लोगल्लीची मंडळे त्या चळवळीतून उभी राहिली.

गणेश चतुर्थी पूजा कशी करावी (पूजा विधी)

1. घर स्वच्छ करा आणि लाल किंवा पिवळ्या कापडाने झाकलेले उंच आसन तयार करा. शक्य असेल तिथे पर्यावरणपूरक शाडूची मूर्ती निवडा.
2. मूर्तीचा चेहरा झाकून घरी आणा, आणि आपल्या शहराच्या मध्यान्ह पूजेच्या वेळेत आसनावर बसवून आवरण काढा.
3. स्नान करा, तुपाचा दिवा लावा, आणि संकल्प करा: आपले नाव, कुटुंब आणि गणपतीला किती दिवस ठेवणार ते सांगा.
4. मंत्रांसह आवाहन (गणपतीला आमंत्रण) आणि प्राणप्रतिष्ठा (मूर्तीत प्राण आवाहन) करा, किंवा साध्या घरगुती पूजेत "ॐ गं गणपतये नमः" जप करा.
5. षोडशोपचार, म्हणजे सोळा पारंपरिक उपचार, अर्पण करा, ज्यात पाणी, वस्त्र, चंदन, कुंकू, फुले, धूप, दिवा आणि नैवेद्य येतात.
6. 21 दूर्वा, लाल जास्वंदीची फुले, शमीची पाने आणि गणपतीचे आवडते 21 मोदक अर्पण करा.
7. "सुखकर्ता दुखहर्ता" सारखी आरती म्हणा आणि कुटुंब व पाहुण्यांना प्रसाद वाटा.
8. मूर्ती घरी असेपर्यंत दररोज सकाळ-संध्याकाळ पूजा करा.
9. शेवटच्या दिवशी उत्तरपूजा (निरोपाची पूजा) करा, मग गणपतीला विसर्जनासाठी न्या, पाण्यात, किंवा शाडूची मूर्ती असल्यास घरीच बादलीत, "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या" असा जयघोष करत.

प्रादेशिक परंपरा

• महाराष्ट्र: भारतातील सर्वात मोठा उत्सव. मुंबईतील लालबागचा राजा सारख्या सार्वजनिक मंडळांना लाखो भाविक भेट देतात, आणि कुटुंबे गणपतीला दीड, पाच, सात किंवा दहा दिवस ठेवतात.
• गोवा: इथे नाव चवथ. घरांमध्ये मूर्तीवर फळांची आणि भाज्यांची माटोळी टांगली जाते आणि नेवऱ्यांसारखे गोड पदार्थ बनतात.
• कर्नाटक: उत्सवाची सुरुवात चतुर्थीच्या आदल्या दिवशी गौरी हब्बाने होते, गणपतीची आई गौरी हिची पूजा.
• तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेश: हैदराबादचा खैरताबाद गणेश त्याच्या विशाल मूर्तीसाठी प्रसिद्ध आहे, आणि हुसेन सागर तलावापर्यंतची विसर्जन मिरवणूक रात्री उशिरापर्यंत चालते.
• तमिळनाडू: इथे नाव विनायगर चतुर्थी. घरी कोळुकट्टै (उकडीचे तांदळाचे मोदक) बनतात आणि छोट्या मातीच्या मूर्तींची पूजा होते.
• केरळ आणि परदेशस्थ भारतीय: उत्सव साधारणपणे शांत आणि मंदिरकेंद्रित असतो, गणेश मंदिरांत विशेष नैवेद्यांसह.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अपडेट: 16 ऑक्टोबर 2026. तारखा मुंबई (IST) साठी गणल्या आहेत; वरील कॅल्क्युलेटर तुमच्या शहराची वेळ दाखवतो.