महाशिवरात्री 2026 कधी होती? पूजा वेळ

महाशिवरात्री, म्हणजे "शिवाची महान रात्र", माघ (अमांत) किंवा फाल्गुन (पौर्णिमांत) महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला, म्हणजे चौदाव्या रात्री, पाळली जाते. 2026 मध्ये ती रविवार, 15 फेब्रुवारीला आली. भक्त उपवास करतात, रात्रभर जागरण करतात आणि चार प्रहरांत शिवलिंगाला अभिषेक करतात.

महाशिवरात्री 2026, 2027 आणि 2028 कधी आहे?

ज्या रात्री निशीथ काळात, म्हणजे हिंदू मध्यरात्री, चतुर्दशी तिथी असते, त्या रात्री हा सण साजरा होतो. म्हणूनच छापील कॅलेंडरमधील तिथीच्या तुलनेत तारीख कधी कधी "एक दिवस आधी" वाटते.

या तारखा मुंबई (IST) साठी गणल्या आहेत. चार प्रहरांच्या पूजेच्या वेळा आणि निशीथ काळ तुमच्या शहराच्या सूर्यास्त आणि सूर्योदयावर अवलंबून असतात, म्हणून वरचे कॅल्क्युलेटर पाहा.

दर महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला मासिक शिवरात्री असते, पण हिवाळ्याच्या शेवटी येणारी माघ किंवा फाल्गुनातील शिवरात्री वर्षातील सर्वात महत्त्वाची आहे.

महत्त्व आणि कथा

शिव आणि पार्वतीचा विवाह

अनेक कुटुंबे महाशिवरात्री शिव-पार्वतीच्या विवाहाचा वर्धापनदिन म्हणून साजरी करतात. अनेक वर्षांच्या तपश्चर्येनंतर पार्वतीने तपस्वी शंकरांचे मन जिंकले, आणि त्यांचे मिलन चेतना आणि ऊर्जा, म्हणजे शिव आणि शक्ती, यांचे मिलन मानले जाते. या रात्री मंदिरांत अनेकदा देवतांच्या लग्नाच्या मिरवणुका निघतात.

प्रकाशाचा अनंत स्तंभ

दुसरी कथा, लिंगोद्भव, सांगते की एकदा ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यात कोण श्रेष्ठ यावरून वाद झाला. तेव्हा त्यांच्यामध्ये अग्नीचा एक धगधगता स्तंभ प्रकट झाला, ज्याला आदी किंवा अंत दिसत नव्हता. ब्रह्मा हंस होऊन वर उडाले आणि विष्णू वराह होऊन खाली खणत गेले, पण दोघांनाही त्याचे टोक सापडले नाही. मग त्या स्तंभातून शिव प्रकट झाले आणि आपण दोघांच्याही पलीकडे आहोत हे दाखवले. मंदिरांत पूजले जाणारे लिंग त्या प्रकाशस्तंभाची आठवण आहे, आणि शिवरात्री ही ती रात्र आहे जेव्हा तो प्रकट झाला, असे म्हणतात.

शिकारी आणि बेलाचे झाड

एका साध्या लोककथेत एक शिकारी एका रात्री जंगली प्राण्यापासून वाचण्यासाठी बेलाच्या झाडावर चढतो. जागे राहण्यासाठी तो पाने तोडून खाली टाकत राहतो, झाडाखाली शिवलिंग आहे हे न जाणता, आणि पानांवरचे दवबिंदूही त्यावर पडत राहतात. नकळत त्याने रात्रभर उपवास, जागरण आणि शिवपूजा केली, आणि त्याला मोक्षाचा आशीर्वाद मिळाला. ही कथा आठवण करून देते की विधीच्या परिपूर्णतेपेक्षा प्रामाणिक भाव अधिक महत्त्वाचा.

अंतर्मनातील शांततेची रात्र

शिव महायोगी आहेत, आणि शिवरात्री ध्यानासाठी प्रभावी रात्र मानली जाते. जागे राहणे हे जीवन एका प्रकारच्या झोपेत घालवण्याऐवजी ईश्वराविषयी सजग राहण्याचे प्रतीक आहे.

महाशिवरात्री पूजा कशी करावी (पूजा विधी)

1. आदल्या दिवशी: उपवासाच्या तयारीसाठी एकदाच हलके जेवण करा, शक्य असल्यास धान्य टाळून.
2. सकाळी: लवकर स्नान करा, स्वच्छ कपडे घाला, आणि उपवास व रात्रीच्या जागरणाचा संकल्प करा.
3. शक्य असल्यास दिवसा शिवमंदिरात जा, किंवा घरी छोटे शिवलिंग किंवा शंकराचे चित्र ठेवा.
4. अभिषेक: लिंगाला पाणी किंवा गंगाजलाने स्नान घाला, मग दूध, दही, तूप, मध आणि साखरेने, प्रत्येकामध्ये पाण्याने धुवून.
5. चंदनाचा लेप आणि विभूती (भस्म) लावा, आणि तीन-तीन पानांचे बेलपत्र, धोतरा, पांढरी फुले, फळे आणि दिवा अर्पण करा. परंपरेनुसार शंकराला तुळस आणि कुंकू वाहत नाहीत.
6. "ॐ नमः शिवाय" किंवा महामृत्युंजय मंत्राचा जप करा, किंवा शिवपुराण किंवा रुद्राचे पठण करा.
7. चार प्रहर पूजा: सूर्यास्त ते सूर्योदय ही रात्र चार भागांत विभागा आणि प्रत्येक भागात एकदा अभिषेक व अर्पण करा. मध्यरात्रीच्या सुमारास निशीथ काळातील पूजा सर्वात फलदायी मानली जाते.
8. भजने, ध्यान आणि शिवकथांसह रात्रभर जागरण करा.
9. पारणे: दुसऱ्या सकाळी शेवटच्या पूजेनंतर, सूर्योदयानंतर आणि वेळ परवानगी देत असेल तिथे चतुर्दशी संपण्यापूर्वी उपवास सोडा.

प्रादेशिक परंपरा

• वाराणसी: काशी विश्वनाथ मंदिर रात्रभर उघडे असते, आणि रंगीबेरंगी मिरवणुका नवरदेवाच्या रूपातील शिवाला जुन्या शहरातून नेतात.
• उज्जैन: बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक महाकालेश्वर येथे चोवीस तास दर्शन आणि पहाटे विशेष भस्म आरती होते.
• गुजरात: सोमनाथ मंदिरात प्रचंड गर्दी होते, आणि जुनागढमध्ये गिरनार पर्वताच्या पायथ्याशी भरणारी भवनाथ यात्रा भारतभरातील साधूंना आकर्षित करते.
• काश्मीर: काश्मिरी पंडित त्यांचा सर्वात मोठा सण हेरथ पाळतात, साधारणपणे एक दिवस आधी त्रयोदशीला, शिवाचे प्रतीक असलेल्या पाण्याने भरलेल्या कलशाच्या विस्तृत पूजेसह.
• हिमाचल प्रदेश: मंडी येथे आठवडाभर आंतरराष्ट्रीय शिवरात्री मेळा भरतो, जेव्हा आसपासच्या गावांचे देव शहरात आणले जातात.
• दक्षिण भारत: श्रीशैलम, श्रीकालहस्ती आणि चिदंबरम येथे भक्तांची गर्दी उसळते, आणि तमिळनाडूत अनेक जण तिरुवन्नामलई येथील पवित्र अरुणाचल डोंगराची प्रदक्षिणा करतात.
• नेपाळ आणि मॉरिशस: काठमांडूतील पशुपतिनाथ साधू आणि यात्रेकरूंनी भरून जाते, आणि मॉरिशसचे हिंदू चालत गंगा तलावाच्या ज्वालामुखी-तलावापर्यंत जातात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अपडेट: 16 ऑक्टोबर 2026. तारखा मुंबई (IST) साठी गणल्या आहेत; वरील कॅल्क्युलेटर तुमच्या शहराची वेळ दाखवतो.